Warszawa,  08 września 2026 r.

Szanowny Pan dr Mieczysław Błoński Prezes Zarządu

Polskiej Unii Edukacyjnej

Szanowny Panie Prezesie,

dziękuję za przekazanie stanowiska Polskiej Unii Edukacyjnej dotyczącego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie nowego modelu oceny działalności naukowej. Z satysfakcją przyjmuję poparcie dla kierunku reformy, w szczególności dla ograniczenia nadmiernej koncentracji systemu na liczbie publikacji oraz szerszego uwzględnienia jakości osiągnięć, społecznego oddziaływania nauki, popularyzacji i transferu wiedzy.

Przedstawione postulaty są w znacznej części zbieżne z założeniami projektowanych zmian. Zmniejszenie liczby osiągnięć podlegających ocenie oraz zmiana zasad ustalania liczby N i limitów osiągnięć mają ograniczyć presję na masowe publikowanie i silniej ukierunkować ewaluację na osiągnięcia o najwyższej wartości. Jednocześnie przyjęte rozwiązania powinny przeciwdziałać budowaniu wyniku dyscypliny przede wszystkim na dorobku niewielkiej liczby osób.

Ewaluacja działalności naukowej prowadzonej w dyscyplinach zachowa charakter porównawczy i parametryczny. Projekt nie przewiduje zastąpienia punktowej oceny wszystkich osiągnięć pełną oceną ekspercką, co ze względu na skalę krajowej ewaluacji mogłoby prowadzić do nadmiernych kosztów oraz niejednolitości ocen. Ocena ekspercka będzie miała istotne znaczenie przede wszystkim w ramach oceny potencjału podmiotu oraz w odniesieniu do elementów wymagających oceny jakościowej. Dobór ekspertów będzie uwzględniał ich kwalifikacje, doświadczenie, bezstronność oraz konieczność wyłączenia konfliktu interesów.

Projektowane rozwiązania mają również ograniczać korzyści wynikające z  fragmentaryzowania wyników badań, publikowania dużej liczby prac o ograniczonym znaczeniu oraz nadmiernego koncentrowania wyniku na osiągnięciach pojedynczych osób.

W ocenie potencjału podmiotu możliwe będzie ponadto uwzględnianie rozwiązań dotyczących etyki, rzetelności naukowej i odpowiedzialnych praktyk publikacyjnych.

W nowym modelu wyraźniej uwzględniona zostanie działalność popularyzująca naukę i przeciwdziałająca dezinformacji naukowej. Ocenie będą mogły podlegać między innymi współpraca ze szkołami, instytucjami kultury, administracją publiczną i organizacjami społecznymi, a także przygotowywanie materiałów edukacyjnych i organizowanie wydarzeń popularnonaukowych. Należy przy tym zachować rozróżnienie między upowszechnianiem wiedzy a udokumentowanym wpływem działalności naukowej na społeczeństwo i gospodarkę.

Projekt przewiduje również szersze uwzględnienie komercjalizacji wyników badań, transferu wiedzy oraz osiągnięć w zakresie własności przemysłowej. Kryteria te nie będą jednak stosowane jednakowo we wszystkich dyscyplinach. W naukach humanistycznych, społecznych i artystycznych wpływ działalności naukowej może bowiem ujawniać się przede wszystkim w kulturze, edukacji, debacie publicznej, ochronie dziedzictwa lub działalności instytucji publicznych.

Projektowany system będzie oparty na dwóch komplementarnych filarach: ewaluacji jakości działalności naukowej prowadzonej w dyscyplinach oraz eksperckiej ocenie potencjału podmiotu. Konstrukcja ta ma umożliwić połączenie mierzalności i porównywalności wyników z oceną jakościowych oraz instytucjonalnych aspektów działalności naukowej.

Uwagi Polskiej Unii Edukacyjnej dotyczące jakości osiągnięć, rzetelności badawczej, popularyzacji nauki, społecznego oddziaływania oraz transferu wiedzy zostaną wykorzystane w dalszych pracach nad projektem ustawy i przepisami wykonawczymi.

Dziękuję za zaangażowanie w debatę nad reformą systemu oceny działalności naukowej oraz przedstawienie propozycji służących wzmacnianiu jakości i społecznej odpowiedzialności polskiej nauki.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Bakuła

Dyrektor